Als duurzaamheidsadviseur kom ik bij veel verschillende organisaties. Zorginstellingen, mkb-bedrijven, gemeenten en maatschappelijke organisaties. En bijna overal waar ik kom, spelen reststromen een rol. Soms zichtbaar, soms minder zichtbaar. Maar vrijwel altijd zonder dat er echt bij stilgestaan wordt.
Reststromen worden vaak gezien als iets wat nu eenmaal overblijft. Iets dat moet worden afgevoerd. Terwijl er juist veel te winnen is door eerst goed te kijken: wat komt er vrij in onze organisatie en wat gebeurt daar nu mee? Om deze reden denk ik dat het belangrijk is om hier wat meer aandacht aan te besteden! Vandaar deze blog voor februari.
Wat zijn reststromen eigenlijk?
Reststromen zijn materialen of stoffen die overblijven bij werkzaamheden of productieprocessen. Dat kan van alles zijn: groenafval, voedselresten, gebruikte materialen, bijproducten of grondstoffen die niet direct meer worden ingezet.
Volgens de werkwijzer reststromen van het RIVM is het belangrijk om eerst helder te krijgen welke stromen er zijn, in welke hoeveelheid en in welke kwaliteit. Pas dan kun je bepalen wat er mogelijk is met die stromen1. In de praktijk zie ik dat veel organisaties dit overzicht niet hebben. Reststromen verdwijnen in containers of worden opgehaald door een vaste verwerker, zonder dat er gekeken wordt naar alternatieven.
Wanneer wordt een reststroom waardevol?
Een reststroom wordt pas interessant als je hem serieus neemt. Dat begint bij de vraag: is dit echt afval, of kan het ergens anders voor gebruikt worden?
De waarde van een reststroom zit niet alleen in geld. Het gaat ook om:
- Minder gebruik van nieuwe grondstoffen
- Minder afvalverwerking
- En beter inzicht in je eigen processen
Uit onderzoek naar circulaire bedrijventerreinen blijkt dat reststromen vaak meer potentie hebben dan organisaties vooraf denken2. Zeker als bedrijven bereid zijn om samen te kijken naar mogelijkheden.
Natuurlijke reststromen: een apart aandachtspunt
Bij gemeenten en organisaties in het groenbeheer komen veel natuurlijke reststromen vrij. Denk bijvoorbeeld aan maaisel, snoeiafval en bagger. Deze stromen worden nog vaak afgevoerd, terwijl ze ook lokaal toegepast kunnen worden.
Het netwerk ‘Natuurlijke Reststromen’ laat zien dat hergebruik mogelijk is, mits er aandacht is voor kwaliteit, regelgeving en samenwerking. Het vraagt om een andere manier van organiseren, maar het kan bijdragen aan duurzamer beheer van de leefomgeving3.
Waar loopt het in de praktijk op vast?
Wat ik vaak tegenkom, is dat organisaties wel willen, maar niet weten waar te beginnen. Of dat reststromen zo zijn ingericht dat veranderen ingewikkeld lijkt. Denk aan vaste contracten, onduidelijke verantwoordelijkheden of onzekerheid over wet- en regelgeving.
Daarom is het belangrijk om klein te beginnen:
- Breng bijvoorbeeld eens de belangrijkste reststromen in kaart
- Kijk vervolgens wat daar nu mee gebeurt
- En onderzoek of er alternatieven zijn binnen of buiten de organisatie
De werkwijzer van het RIVM4 biedt hiervoor praktische handvatten en laat zien dat een goede inventarisatie vaak al veel inzicht oplevert.
Waarom aandacht voor reststromen loont
Aandacht voor reststromen kan op verschillende manieren iets opleveren voor een organisatie. Door bewuster om te gaan met wat er overblijft, kunnen kosten voor inkoop en afvalverwerking worden verlaagd en wordt de belasting van het milieu beperkt.
Daarnaast ontstaat er vaak meer samenwerking, zowel binnen de organisatie als met externe partijen, omdat reststromen niet losstaan van processen en ketens. Ook helpt het om voorbereid te zijn op toekomstig beleid en veranderende regelgeving. Het vraagt tijd en aandacht om dit goed in te richten, maar daar staat tegenover dat er meer overzicht ontstaat. Je krijgt beter zicht op wat er binnen de organisatie gebeurt en kunt daardoor bewustere en beter onderbouwde keuzes maken.
Tot slot
Reststromen verdwijnen niet vanzelf. Maar door er anders naar te kijken, kun je wel invloed uitoefenen op hoe ermee wordt omgegaan. Niet alles hoeft direct anders, en niet alles is meteen haalbaar. Maar inzicht is altijd een goede eerste stap.
Wil je weten welke reststromen er binnen jouw organisatie vrijkomen en wat er mogelijk is? Dan kijk ik graag met je mee.
